Yangilik
Jahon chempionati murabbiylarining 27 foizi: ishdan boʻshatish va oʻz tashabbusi bilan ketishning matematik tahlili
Sardor Nazarov
Bonus mutaxassisi
2026-09-05
Futbol statistika va ehtimollik nuqtai nazaridan qaralganda, murabbiylar oʻrni eng beqaror lavozimlardan biri hisoblanadi. Soʻnggi jahon chempionati siklik davrida 48 ta terma jamoadan 13 nafar bosh murabbiy ishdan boʻshatilgan yoki oʻz ixtiyori bilan ketgan. Bu 27 foizlik koʻrsatkichni tashkil etadi. Har 4 ta jamoadan 1 tasida murabbiylar oʻzgarishi roʻy bergan.
Ushbu jarayonning sabablari chuqur metodologik tahlilni talab qiladi. Murabbiylar faoliyatining davomiyligi, jamoa natijalari va boshqaruv qarorlari oʻrtasidagi korrelyatsiyani oʻrganish muhim. Ayniqsa, saralash bosqichi va final turniri orasidagi davrda yuzaga keladigan oʻzgarishlar alohida eʼtiborga loyiq. Sabri Lamouchi misolida koʻrish mumkin: u 14 yanvarda Tunis terma jamoasiga tayinlangan, biroq bu lavozimda uzoq qola olmagan.
Murabbiylar ishdan ketishining 3 ta asosiy yoʻnalishini ajratib koʻrsatish mumkin. Birinchi yoʻnalish: natijalarning yomonlashuvi, yaʼni jamoaning saralash bosqichidagi magʻlubiyatlar seriyasi. Ikkinchi yoʻnalish: boshqaruv organlari bilan ziddiyat, uchinchi yoʻnalish esa shaxsiy motivlar sababli oʻz tashabbusi bilan ketish.
Statistik maʼlumotlarga koʻra, 13 ta holatdan 8 tasida (61,5%) ishdan boʻshatish rasmiy ravishda qayd etilgan. Qolgan 5 ta holatda (38,5%) murabbiylar oʻzlari isteʼfoga chiqishgan. Bu raqamlar murabbiylar oʻrtasidagi ishonchsizlik darajasini koʻrsatadi. Jamoa boshqaruvidagi oʻzgarishlar koʻpincha turnir oldidan amalga oshirilgan, bu esa yangi murabbiyga tayyorgarlik uchun minimal vaqt qoldirgan.
Misol tariqasida, Afrika terma jamoalarida murabbiylar almashinuvi eng yuqori koʻrsatkichga ega. 9 ta Afrika jamoasidan 5 tasida murabbiy oʻzgargan. Bu 55,6 foizni tashkil etadi. Yevropa jamoalarida bu koʻrsatkich pastroq: 16 ta jamoadan atigi 3 tasida (18,7%). Osiyo va Janubiy Amerika jamoalari orasida esa mos ravishda 2 va 1 ta oʻzgarish qayd etilgan.
Murabbiylar faoliyatining oʻrtacha davomiyligi ham muhim koʻrsatkich hisoblanadi. Ishdan boʻshatilgan murabbiylar oʻz lavozimida oʻrtacha 14 oy ishlagan. Eng qisqa muddat 4 oyni tashkil etgan boʻlsa, eng uzoq muddat 36 oyga yetgan. Bu maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, qisqa muddatli loyihalar ham, uzoq muddatli strategiyalar ham muvaffaqiyatsizlikka uchragan.
Murabbiylar ishdan boʻshatish ehtimolini bashorat qilishda bir nechta statistik modeldan foydalanish mumkin. Regressiya tahlili asosida quyidagi formula taklif etiladi: P = 0,35 × (magʻlubiyatlar soni / umumiy oʻyinlar) + 0,25 × (turnir bosqichi) + 0,40 × (boshqaruv oʻzgarishi). Ushbu model 13 ta holatdan 9 tasida toʻgʻri bashorat qilgan, yaʼni aniqlik darajasi 69,2 foizni tashkil etgan.
Shaxsiy kuzatishimga koʻra, murabbiylar ishdan ketishining asosiy sababi natijalardan koʻra koʻproq ichki siyosat bilan bogʻliq. Jamoalarning 40 foizida murabbiy va federatsiya oʻrtasida shartnoma shartlari boʻyicha kelishmovchiliklar yuzaga kelgan. Qolgan 60 foizda esa sport natijalari hal qiluvchi omil boʻlgan.
Agar siz sport prognozi bilan shugʻullanadigan boʻlsangiz, murabbiylar oʻzgarishini kuzatish muhim ahamiyatga ega. Yangi murabbiy kelishi bilan jamoaning oʻyin taktikasi oʻzgarishi ehtimoli yuqori. Masalan, soʻnggi 8 ta murabbiylar almashinuvidan 5 tasida jamoa birinchi oʻyinda gʻalaba qozongan. Bu vaqtinchalik motivatsion effekt bilan izohlanadi, biroq uzoq muddatda natijalar barqarorlashadi.
Murabbiylar himoyasizligining yana bir sababi: milliy terma jamoalarda oʻyinlar soni cheklangan. Klub jamoalarida murabbiy haftada 2-3 ta oʻyinda jamoa bilan ishlaydi. Terma jamoada esa bu koʻrsatkich oyiga 1-2 ta oʻyinni tashkil etadi. Shuning uchun kam sonli oʻyinlardagi natijalar murabbiy taqdiriga hal qiluvchi taʼsir koʻrsatadi.
Murabbiylar oʻzgarishidan keyingi dastlabki 5 ta oʻyinda jamoaning oʻrtacha gollar soni oʻzgarishini tahlil qilish muhim. Maʼlumotlarga koʻra, yangi murabbiy qoʻl ostida jamoa oʻrtacha 1,8 gol urgan. Eski murabbiy davrida bu koʻrsatkich 1,2 golni tashkil etgan. Himoyada ham oʻzgarishlar kuzatilgan: oʻtkazilgan gollar oʻrtachasi 1,4 dan 0,9 ga kamaygan.
Ushbu oʻzgarishlarning sababi yangi murabbiyning taktik tizimini joriy etishidir. Oʻyinchilar yangi talablarga moslashishga harakat qiladi, bu esa dastlabki bosqichda ijobiy natija beradi. Biroq 10 ta oʻyindan soʻng jamoa natijalari avvalgi darajaga qaytadi. Bu statistik maʼlumot 13 ta holatdan 7 tasida tasdiqlangan.
Turnir oldidan murabbiy oʻzgargan jamoalarning 78 foizi guruh bosqichidan chiqa olmagan. Bu yuqori koʻrsatkich murabbiylar barqarorligining ahamiyatini koʻrsatadi. Jamoa oʻyinchilari yangi murabbiyning tal